Komisja Turystyki Górskiej
Wyszukiwarka strony KTG ZG PTTK - wpisz szukany wyraz

"Babiogórskie" Sympozjum
KTG ZG PTTK - 2017 r.
2017 Rok Babiej Góry - Królowej Beskidów Konkurs wydawnictw
o górach - 2017 r.

Aktualności, ogłoszenia Archiwum Kalendarz
KTG ZG PTTK
Relacje, wspomnienia
Górska Odznaka Turystyczna PTTK Regulamin GOT PTTK Wyniki akcji GOT PTTK Lista TRW GOT PTTK Informacje dla
TRW GOT PTTK

Przodownicy Turystyki Górskiej PTTK Spis PTG PTTK Egzaminy PTG PTTK
Znakowanie szlaków Znakarze Szlaków
Komisja Turystyki
Górskiej ZG PTTK
Skład Komisji Dokumenty Komisji Podkomisje i
Delegatury KTG ZG PTTK
Kontakt z Komisją Wyróżnienia Komisji
Podkomisja Klubów
Górskich KTG ZG PTTK
Informacje Podkomisji Lista Klubów Górskich
Podkomisja Programowa
KTG ZG PTTK
110-lecie Orlej Perci Ośrodki Historii
Turystyki Górskiej
Ratownictwo w górach
- TOPR i GOPR

Dekalog turysty górskiego Vademecum turysty górskiego
Linki Uwagi o szlakach

2017 Rok Babiej Góry - Królowej Beskidów

Hugo Zapałowicz (1852-1917)
patron schroniska PTTK na Markowych Szczawinach pod Babią Górą


Tekst autorstwa: Janusza Zdebskiego

HUGO ZAPAŁOWICZ urodził się 15 listopada 1852 r. w Lublanie w Słowenii. Jego matka Maria Smole była Słowenką, ojciec Władysław Zapałowicz Polakiem. Po przeprowadzce do Przemyśla, gdzie Władysław Zapałowicz, z zawodu architekt, budował twierdzę, Hugo uczęszczał do gimnazjum w tym mieście. W tym czasie odbył swą pierwszą wycieczkę na Babią Górę z Zawoi, a następnie udał się w Tatry.

Po ukończeniu gimnazjum w 1871 r. za namową rodziców podejmuje studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale nie rezygnuje ze swych zainteresowań przyrodniczych. 13 czerwca 1876 r. odbyła się w Krakowie promocja Hugona Zapałowicza na doktora praw. Podejmuje pracę w armii austriacko-węgierskiej jako sędzia wojskowy. Kilka dni po promocji wyrusza na Babią Górę, aby kontynuować badania florystyczne. Towarzyszem Zapałowicza w prowadzonych badaniach był góral z Zawoi, pierwszy przewodnik po Babiej Górze – Wawrzyniec Szkolnik. O rozmiarze prowadzonych przez Zapałowicza badań świadczy liczba 11 tysięcy zapisków botanicznych, których dokonał w masywie Babiej Góry. Efektem tych badań była opublikowana w 1880 r. praca Roślinność Babiej Góry pod względem geograficzno-botanicznym.



Hugo Zapałowicz – fot. © ze zbiorów COTG PTTK

Od 1880 r. Zapałowicz pracuje w Wiedniu. Czas wolny poświęca na studia geologiczno-geograficzne oraz botaniczne w uniwersytecie wiedeńskim. Jego zainteresowania kierują się na Beskidy Wschodnie. Latem 1880 r. odbywa dwumiesięczną wyprawę w Czarnohorę i Alpy Rodniańskie, w której towarzyszył mu Wawrzyniec Szkolnik. W kolejnych latach 1882-1888 Zapałowicz kontynuuje badania roślinności Karpat koncentrując się na paśmie Czarnohory. Rezultaty swych badań publikuje w szeregu prac, z których najcenniejszą jest Roślinna szata gór Pokucko-Marmaroskich. W 1888 r. Zapałowicz przenosi się do Innsbrucka, skąd może podejmować wycieczki w Wysokie Taury w Alpach.

Z końcem 1888 r. Zapałowicz przystępuje do realizacji swego planu odbycia podróży dookoła świata. Jej trasa wiodła z Wiednia przez Paryż do Bordeaux, skąd udał się statkiem przez Lizbonę, Dakar, Rio de Janeiro, Montevideo do Buenos Aires. Ze stolicy Argentyny odbywa trzymiesięczną wyprawę do północnej Patagonii, po przekroczeniu łańcucha Andów dociera do wybrzeży Oceanu Spokojnego w Valparaiso. Następnie odbywa podróż wzdłuż zachodnich brzegów Ameryki docierając do Panamy i do San Francisco.

Kolejnym etapem wędrówki jest Japonia, gdzie zwiedza Tokio i Nagasaki. Potem udaje się do Władywostoku, odbywa wycieczkę do Jeziora Chanka, skąd przez Koreę wraca ponownie do Japonii. Z kolei płynie statkiem przez Szanghaj, Hongkong, Singapur, Kolombo, Aden do Port Saidu. Stamtąd pielgrzymuje do Ziemi Świętej, a następnie przez Aleksandrię dociera do Kairu, aby obejrzeć piramidy. Końcowym akordem wędrówki jest rejs z Aleksandrii do Triestu i powrót, z początkiem stycznia 1890 r., do Wiednia.

W 1891 r. Zapałowicz wstępuje w związek małżeński z Józefą Marjańską. Niestety w następnym roku żona umiera w połogu osierocając ich synka Józefa. Mimo tej życiowej tragedii Zapałowicz nie przerywa swej działalności naukowej. Być może szuka w niej zapomnienia. W 1893 r. publikuje w języku niemieckim geograficzny opis dorzecza Rio-Negro w Patagonii. Pomimo zatopienia się w pracy nie może otrząsnąć się z ciosu jaki stanowiła dla niego śmierć żony.

Pociechę i ukojenie stanowiły dla Zapałowicza wizyty u jego krewnych w Wadowicach. To oni podsunęli Zapałowiczowi pomysł opisania odbytej podróży dookoła świata. Został on zaakceptowany i w marcu 1895 r. Zapałowicz rozpoczyna pracę. Książka została wydana w 1899 r. pod tytułem Jedna z podróży naokoło ziemi.

Do 1896 r. Zapałowicz mieszka na przemian w Wiedniu lub Krakowie. Od 1896 r. na pięć lat zostaje przeniesiony do Lwowa, gdzie zostaje awansowany na stanowisko majora-audytora. Po długiej przerwie znów odwiedza ulubione przez siebie tereny gór Pokucko-Marmaroskich.

W 1903 r. Zapałowicz przebywa w Krakowie. Są to ostatnie jego lata w armii austriackiej. W 1905 r. przechodzi w stan spoczynku W tym samym roku rozpoczyna się w jego życiu kolejny epizod babiogórski, gdyż zamieszkuje w Zawoi u stóp Królowej Beskidów. Bardzo ofiarnie działa w tym okresie w Towarzystwie Tatrzańskim. W latach 1904-1907 jest członkiem jego Zarządu Głównego. Działalność w Zawoi rozpoczyna od założenia w 1905 r. Oddziału Babiogórskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, którego siedzibą był początkowo Maków, a następnie Zawoja. Występuje też z inicjatywą budowy schroniska pod Babią Górą. W piśmie do Wydziału Towarzystwa Tatrzańskiego z dnia 23 maja 1906 r. Zapałowicz tak motywuje konieczność przedsięwzięcia: „Potrzeba zbudowania schroniska, które będzie widomym symbolem naszej działalności, hasłem ożywczym budzącym obojętnych z apatii i przypomni znowu Babią Górę szerszej publiczności, potrzeba ta odczuwana od dziesiątek lat, konieczna wobec potężnego i zupełnem oskrzydleniem grożącego nam Beskiden Vereinu, jest zbyt jasna, aby ją bliżej uzasadniać”.

Uroczyste otwarcie schroniska na Markowych Szczawinach odbyło się 15 września 1906 r. Warto podkreślić, iż w okresie jego budowy Zapałowicz, ze środkowej Zawoi, gdzie mieszkał, niemal codziennie wędrował na Markowe Szczawiny, sprawdzając robotę czy odbierając przywożone materiały. Ujawniła się tutaj jego ogromna rzetelność i obowiązkowość.

W 1906 r. Zapałowicz wyznakował też pierwszy polski szlak w Beskidach Zachodnich, który prowadził z Suchej do centrum Zawoi, a także nadzorował wyznakowanie szlaków z Zawoi do schroniska na Markowych Szczawinach i na przełęcz Bronę (w sumie przeszło 40 km szlaków). Jako prezes Babiogórskiego Oddziału Towarzystwa zabiegał także o przebudowę drogi z Makowa do Zawoi.



Schronisko w 1906 r. Fot. © ze zbiorów COTG PTTK

W 1907 r. Hugo Zapałowicz rozpoczął akcję przeciwko zalewowi Beskidów przez turystów niemieckich. W imieniu Oddziału Babiogórskiego TT wnosi skargę do sądu w Makowie z żądaniem ukarania niemieckiej organizacji turystycznej Beskiden Verein za bezprawne i złośliwe niszczenie polskich szlaków turystycznych. W początkach października działacze tej organizacji zamalowali lub zniszczyli wyznakowany polski szlak od Brony po Diablak. Po jego odmalowaniu przez straż górską Oddziału Babiogórskiego TT został on ponownie zniszczony. Wyrok sądu w Makowie, uznający Niemców za sprawców wykroczeń, miał istotne znaczenie dla zapoczątkowanej przez Zapałowicza walki o polskość turystyki na terenach Beskidów Zachodnich.

Pomimo intensywnej działalności turystycznej nie słabnie naukowa aktywność Zapałowicza. Począwszy od 1906 r. rozpoczyna on pracę nad swoim wielkim dziełem Przegląd krytyczny roślinności Galicji.

Jesienią 1908 r. Zapałowicz opuszcza Zawoję i przenosi się do Lwowa, gdzie zamieszkiwał do wybuchu I wojny światowej i ponownie wraca w góry Pokucko-Marmaroskie wzbogacając swoje zbiory florystyczne. W schronisku na Markowych Szczawinach bywa tylko sporadycznie.

W uznaniu zasług Zapałowicza dla turystyki oraz naukowego poznania Karpat Towarzystwo Tatrzańskie mianuje go w dniu 27 czerwca 1913 r. swym członkiem honorowym.

W chwili wybuchu I wojny światowej Zapałowicz, pomimo, że był już na emeryturze, zgłasza się do wojska i zdaje egzamin na frontowego oficera sztabowego. Przydzielono go do służby w twierdzy Przemyśl, którą przed laty budował jego ojciec. W trakcie działań wojennych twierdza została otoczona i przez pół roku oblegana przez wojska rosyjskie. Po poddaniu się załoga twierdzy została wzięta do niewoli i wywieziona w głąb Rosji. Wraz z grupą oficerów Zapałowicz został najpierw osadzony w Kazalińsku, a potem w Perowsku w Turkiestanie. Jako najstarszy rangą zostaje komendantem obozu.

W dniu 20 listopada 1917 r., kilka dni przed wymianą jeńców i możliwością powrotu do kraju, umiera na zawał serca. Jego pamięci Edward Kozikowski poświęcił swój wiersz Przy schronisku Hugona Zapałowicza.



Tekst i fotografie w opracowaniu „Hugo Zapałowicz (1852-1917) patron schroniska PTTK na Markowych Szczawinach pod Babią Górą” zostały wydrukowane w składance zawierającej 6 stron w formacie 11,3 x 24,0 cm, w nakładzie 15 000 egzemplarzy.

Wydawnictwo to będzie bezpłatnie rozdawane w Schronisku Górskim PTTK im. Hugona Zapałowicza na Markowych Szczawinach, wszystkim nocującym w nim turystom podczas Roku Babiej Góry – Królowej Beskidów, w okresie od 29 kwietnia do 3 grudnia 2017 roku.

Składanka jest darem © Autorów tekstu i fotografii oraz © Wydawnictwa „Karpaty” – Andrzej Łączyński dla turystów odwiedzających w tym czasie Babią Górę.

Fotografia Schroniska Górskiego PTTK im. Hugona Zapałowicza na Markowych Szczawinach © Jacek T. Nowicki.

TURYŚCI GÓRSCY CHRONIĄ PRZYRODĘ BABIOGÓRSKIEGO PARKU NARODOWEGO

www.ktg.pttk.plwww.markoweszczawiny.pttk.plwww.wydawnictwokarpaty.pl



Powrót
Komisja Turystyki Górskiej Zarządu Głównego
Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego
© Wszelkie prawa zastrzeżone.