Komisja Turystyki Górskiej
Wyszukiwarka strony KTG ZG PTTK - wpisz szukany wyraz

"Babiogórskie" Sympozjum
KTG ZG PTTK - 2017 r.
2017 Rok Babiej Góry - Królowej Beskidów Konkurs wydawnictw
o górach - 2017 r.

Aktualności, ogłoszenia Archiwum Kalendarz
KTG ZG PTTK
Relacje, wspomnienia
Górska Odznaka Turystyczna PTTK Regulamin GOT PTTK Wyniki akcji GOT PTTK Lista TRW GOT PTTK Informacje dla
TRW GOT PTTK

Przodownicy Turystyki Górskiej PTTK Spis PTG PTTK Egzaminy PTG PTTK
Znakowanie szlaków Znakarze Szlaków
Komisja Turystyki
Górskiej ZG PTTK
Skład Komisji Dokumenty Komisji Podkomisje i
Delegatury KTG ZG PTTK
Kontakt z Komisją Wyróżnienia Komisji
Podkomisja Klubów
Górskich KTG ZG PTTK
Informacje Podkomisji Lista Klubów Górskich
Podkomisja Programowa
KTG ZG PTTK
110-lecie Orlej Perci Ośrodki Historii
Turystyki Górskiej
Ratownictwo w górach
- TOPR i GOPR

Dekalog turysty górskiego Vademecum turysty górskiego
Linki Uwagi o szlakach

2017 Rok Babiej Góry - Królowej Beskidów

Małe muzeum pod wielką górą



Obecny budynek Ośrodka na Markowych Szczawinach. Fot. © Jacek T. Nowicki


Tekst autorstwa: Zbigniewa Kreska

„Myśl zachowania i ukazania wartości kulturowych, jakie wniosła do polskiej turystyki Babia Góra wraz ze starym schroniskiem posadowionym pod jej wierzchołkiem, zrodziła się podczas długich jesiennych wieczorów, przy wyblakłym świetle lampy naftowej, w zacisznej kuchni na Markowych Szczawinach, w nastroju baśni, legend i wspomnień dawnych lat” – tak po latach wspominał Edward Moskała, inicjator i twórca ośrodka muzealnego KTG ZG PTTK na babiogórskich Markowych Szczawinach.

Myśl utworzenia muzeum w głębi gór, przy górskim schronisku, była ewenementem nie tylko w skali Polski. Owszem – plansza z historią schroniska, no, powiedzmy, jakiś kącik w jadalni lub świetlicy, ale żeby od razu muzeum? To dla wielu z trudem było możliwe do pojęcia i zaakceptowania. Nie znali Edwarda Moskały, który jeśli już coś sobie umyślił, to realizował potem z siłą górskiego wodospadu i prawdziwie góralskim uporem (a był on rodem z Kleczy Dolnej koło Wadowic). Miał wtedy 40 lat (1966 r.), był członkiem prezydium Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK, a szerzej znany był jako autor fotografii o tematyce górskiej, które służyły jako motyw widokówek wydawanych przez Zakład Produkcyjny PTTK „Foto-Pam” w Jaśle a także rysowanych panoram górskich, na których uczyło się topografii polskich terenów górskich powojenne pokolenie turystów.

Pomysł, choć przez wielu krytykowany lub traktowany z przysłowiowym „przymrużeniem oka”, zyskał akceptację Komisji Turystyki Górskiej ZG PTTK, która 12 marca 1965 r. zatwierdziła koncepcję, a 6 lutego 1966 r. podjęła uchwałę o powołaniu zespołu do tworzenia „muzeum KTG na Markowych Szczawinach” w składzie: Edward Moskała (przewodniczący), Marek Eminowicz, Józef Gąstoł, Zbigniew Kresek, Kazimierz Polak, Krzesław Stokłosa i Jadwiga Wiśniewska. Nie bez znaczenia był fakt, że właśnie we wrześniu 1966 r. przypadało 60-lecie schroniska PTTK im. Hugona Zapałowicza na Markowych Szczawinach pod Babią Górą, a otwarcie placówki muzealnej mogło być dobrym uwieńczeniem jubileuszu.

Pierwsze zebranie zespołu odbyło się 15 lutego 1966 r.; podzielono zadania, praca ruszyła. Część eksponatów była już zebrana, część dokumentów wydobył Edward Moskała z piwnic Oddziału Babiogórskiego PTTK w Żywcu, gdzie spoczywały spokojnie przywalone węglem. Dokumentację schroniska, przeznaczoną w czasie wojny przez Niemców na spalenie, ukrył i przechował w swej stodole wozak z Zawoi - Leon Baraniec. Wiele eksponatów i dokumentów znaleziono w archiwum KTG ZG PTTK w Krakowie. Zbiory wzbogaciły dary osób prywatnych, w tym wdowy po zmarłym w 1954 r. Kazimierzu Sosnowskim; karple do chodzenia po śniegu ofiarował stary zawojanin Antoni Mentel, który w 1906 r. brał udział w budowie schroniska; obraz Babiej Góry był darem Władysława Fronta, nieprofesjonalnego malarza ze Stryszawy. Koncepcja całości ekspozycji była zbiorowym dziełem zespołu, przy zdecydowanej – rzecz jasna – przewadze przewodniczącego. Plansze, napisy i inne prace plastyczne wykonywał Tadeusz Król, zwany „Bosmanem”. Jego dziełem była także metalowa odznaka – logo muzeum – w formie starej zawojskiej parzenicy. Moskała potrafił zachęcić i pozyskać do współpracy, oprócz członków zespołu, także wielu – jakby się dziś powiedziało – wolontariuszy: dyżurnego ratownika GOPR Adama Kubalę (późniejszego naczelnika Grupy Beskidzkiej GOPR), kierownika i personel schroniska, a czasami przebywających w schronisku turystów.

Początkowy zamysł, aby umieścić ekspozycję w budynku schroniska lub w stojącej nieopodal „goprówce” – został szybko odrzucony; nie można było przecież zmniejszać powierzchni noclegowej lub usługowej. Budowa całkiem nowego budynku też nie wchodziła w rachubę. Na muzeum wybrano więc starą, zdewastowaną szopę stojącą w pobliżu „goprówki” . Tak na prawdę to szopę rozebrano, drewno z rozbiórki poszło na opał do schroniska, zaś budyneczek, nawiązujący (w dużym oczywiście zmniejszeniu) do wyglądu pierwszego schroniska, wykonano z nowych elementów. Całością prac budowlanych kierował Adam Jonak z Biura Ekonomiczno-Finansowego PTTK w Krakowie przy współpracy inż. arch. Leszka Nowosielskiego.



Pierwotny budyneczek Ośrodka na Markowych Szczawinach. Fot. © Jacek T. Nowicki

Wykonawcą obiektu był Zespół Remontowo-Budowlany PTTK w Zakopanem. W 1966 r.: 6 maja wyznaczono miejsce budowy, 13 maja wmurowano kamień węgielny, a z końcem sierpnia obiekt był gotowy i przystąpiono do urządzania ekspozycji.

Głównym sponsorem przedsięwzięcia był Wojewódzki Fundusz Turystyki i Wypoczynku w Krakowie. Nie bez znaczenia był fakt, że jego kierownik, Kazimierz Nowacki, był znanym działaczem PTTK. Pozostałe środki to dofinansowanie z budżetu PTTK, wpływy ze sprzedaży odznak i wydawnictw, darowizny osób prywatnych oraz oddziałów PTTK (głównie Oddziału Krakowskiego, który sfinansował m.in. wykonanie plansz i map). Poza nielicznymi wyjątkami, eksponaty były darowiznami, depozytami lub pochodziły ze zbiorów Towarzystwa. Podstawą była jednak praca społeczna zespołu oraz wielu ludzi z PTTK i spoza jego szeregów.

7 września 1966 r. odbyło się ostatnie zebranie zespołu, po którym zawiadomiono Komisję Turystyki Górskiej ZG PTTK: „Komunikujemy, że Muzeum KTG na Markowych Szczawinach zgodnie z planem zostało zorganizowane i jest gotowe do otwarcia”. Otwarcie nastąpiło 25 września 1966 r. i stanowiło główny punkt uroczystości jubileuszu 60-lecia schroniska PTTK im. Hugona Zapałowicza na Markowych Szczawinach.

Ekspozycja w tym najmniejszym i najwyżej w Polsce położonym muzeum, nie uległa zmianie co do swej treści od dnia otwarcia. Obrazuje ona rozwój turystyki górskiej i zagospodarowania turystycznego w masywie Babiej Góry oraz sylwetki ludzi zasłużonych dla Królowej Beskidów. W zbiorach tych możemy także obejrzeć różne ciekawostki obrazujące klimat i styl turystyki uprawianej w dawnych latach. Któż np. wie, że niegdyś w schronisku oferowano opłaty za nocleg w łóżku, nocleg na sianie, a także (rzecz już od dawna niespotykana)… za „wstęp do schroniska z użyciem łóżka”? Czyż nie jest ciekawe, że w bufecie oprócz wędlin, kiełbasy, bigosu, pieczywa, można było zamówić jajecznicę, ale co najmniej z czterech jaj, a z napojów: kawę białą ze śmietaną, herbatę ze śmietaną, żytniówkę, rum, wino węgierskie i piwo żywieckie, przy czym kieliszek żytniówki (10 halerzy) był o połowę tańszy niż szklanka herbaty (20 halerzy)!



Dzień przed otwarciem Ośrodka w 1966 r. Siedzą od lewej: Marek Eminowicz, Krzesław Stokłosa, Jadwiga Wiśniewska i Józef Gąstoł. Stoją od lewej: Adam Kubala (GOPR), Edward Moskała i Zbigniew Kresek. Fot. ze zbiorów © Zbigniewa Kreska

Zespół organizacyjny babiogórskiego ośrodka muzealnego stał się zaczynem działalności znacznie przekraczającej początkowe założenia. Już w dwa miesiące od otwarcia muzeum został on przekształcony w stałą Podkomisję Historii Turystyki Górskiej i Muzealnictwa KTG ZG PTTK. Niespełna w rok od otwarcia muzeum babiogórskiego powstała w krakowskim Domu Turysty PTTK ekspozycja pod nazwą „Gabinet Kazimierza Sosnowskiego” (obecnie znajduje się ona w Ośrodku Historii Turystyki Górskiej KTG ZG PTTK w schronisku PTTK na Przehybie w Beskidzie Sądeckim). W następnych latach powstały kolejne ośrodki przy schroniskach PTTK na Jaworzynie Krynickiej, na Turbaczu, w Szczawnicy, w Ustrzykach Górnych i na Przysłopie pod Baranią Górą. Podczas Krajowej Narady Aktywu Górskiego PTTK w 1968 r. Edward Moskała ogłosił swój projekt utworzenia w Krakowie Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK, zrealizowany w 1993 r. po blisko dwudziestu pięciu latach starań.

W 2011 r., w rok po otwarciu nowego schroniska PTTK na babiogórskich Markowych Szczawinach, do wyremontowanego budynku gospodarczego zwanego popularnie „goprówką” (fot. na stronie tytułowej © Jacek T. Nowicki), przeniesiono ekspozycję Babiogórskiego Ośrodka Historii Turystyki Górskiej KTG ZG PTTK. Stłoczone do tej pory na niewielkiej przestrzeni eksponaty zyskały nową, przestronną i profesjonalnie wykonaną oprawę. Ekspozycja ta powstała jako część szeroko zakrojonego programu „Zielone Schroniska” realizowanego przez „Karpaty” Spółkę z o.o. Schroniska i Hotele PTTK w Nowym Sączu, pod nadzorem merytorycznym Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie.



Tekst i fotografie w opracowaniu „Małe muzeum pod Wielką Górą” zostały wydrukowane w składance zawierającej 6 stron w formacie 11,3 x 24,0 cm oraz w nakładzie 15 000 egzemplarzy. Wydawnictwo to będzie bezpłatnie rozdawane przez kustosza Babiogórskiego Ośrodka Historii Turystyki Górskiej KTG ZG PTTK, podczas jego dyżurów w Ośrodku w Roku Babiej Góry – Królowej Beskidów oraz przez Schronisko Górskie PTTK im. Hugona Zapałowicza na Markowych Szczawinach wśród nocujących w obiekcie turystów w okresie od 29 kwietnia do 3 grudnia 2017 roku.

Składanka jest darem © Autorów tekstu i fotografii oraz © Wydawnictwa „Karpaty” – Andrzej Łączyński dla turystów odwiedzających w tym czasie Babią Górę.

TURYŚCI GÓRSCY CHRONIĄ PRZYRODĘ BABIOGÓRSKIEGO PARKU NARODOWEGO

www.ktg.pttk.plwww.markoweszczawiny.pttk.plwww.wydawnictwokarpaty.pl



Powrót
Komisja Turystyki Górskiej Zarządu Głównego
Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego
© Wszelkie prawa zastrzeżone.