Komisja Turystyki Górskiej
Wyszukiwarka strony KTG ZG PTTK - wpisz szukany wyraz

"Babiogórskie" Sympozjum
KTG ZG PTTK - 2017 r.
2017 Rok Babiej Góry - Królowej Beskidów Konkurs wydawnictw
o górach - 2017 r.

Aktualności, ogłoszenia Archiwum Kalendarz
KTG ZG PTTK
Relacje, wspomnienia
Górska Odznaka Turystyczna PTTK Regulamin GOT PTTK Wyniki akcji GOT PTTK Lista TRW GOT PTTK Informacje dla
TRW GOT PTTK

Przodownicy Turystyki Górskiej PTTK Spis PTG PTTK Egzaminy PTG PTTK
Znakowanie szlaków Znakarze Szlaków
Komisja Turystyki
Górskiej ZG PTTK
Skład Komisji Dokumenty Komisji Podkomisje i
Delegatury KTG ZG PTTK
Kontakt z Komisją Wyróżnienia Komisji
Podkomisja Klubów
Górskich KTG ZG PTTK
Informacje Podkomisji Lista Klubów Górskich
Podkomisja Programowa
KTG ZG PTTK
110-lecie Orlej Perci Ośrodki Historii
Turystyki Górskiej
Ratownictwo w górach
- TOPR i GOPR

Dekalog turysty górskiego Vademecum turysty górskiego
Linki Uwagi o szlakach

Vademecum turysty górskiego

Formy górskiego terenu

Przeciętny turysta górski, nawet początkujący, doskonale wie co to jest dolina, szczyt, przełęcz. Gdy jednak sięgnie po górski przewodnik, a zwłaszcza po książkę o tematyce alpinistycznej, spotka się z nie zawsze znaną terminologią.

Niektóre z tych terminów należą do żargonu turystycznego czy alpinistycznego, inne mają pochodzenie ludowe, gwarowe, a jeszcze inne są zapożyczeniami z języków obcych. W górach wysokich i w terenach skalnych niemal każda forma terenu ma swe określenie. Toteż warto zapoznać się z ważniejszymi terminami, tymi, z którymi turysta górski spotka się częściej.


Doliny, kotły, grzbiety...

Z terminem dolina łączą się często określania typu : walna, główna, boczna, wisząca, aczkolwiek dolina walna jest równocześnie główną, a dolina boczna, bywa często dolinka wiszącą. Dolina walna (np. Dolina Bystrej w Tatrach) biegnie od podnóża pasma górskiegoaż po główny grzbiet, stanowiący często wododział. Z kolei dolina główna to taka, d której uchodzą mniejsze doliny, boczne. I wreszcie dolina wisząca, spotykana w górach polodowcowych, jest dolina boczną zawieszona nad doliną główną i odciętą od niej skalnym progiem (np. Dolina Buczynowa ponad Doliną Roztoki w Tatrach).

-ważniejsze formy terenu wysokogórskiego-

Górne partie lodowca lub polodowcowy kocioł otoczony jest na ogół z trzech stron skalnymi ścianami, stanowiący zwykle najwyższe piętro doliny, zwane cyrkiem lub karem. W dolinie polodowcowej wgłębienie karu wypełnione jest skalnym rumowiskiem i często wodą, która tworzy w tych miejscach jeziora górskie (w Tatrach i Karkonoszach zwane stawami). Zamykaje próg skalny zwany ścianą stawiarską, przez która przelewają się wody jeziora tworząc niekiedy malownicze wodospady (do takich należy Siklawa, największy w polskich Tatrach).


Sylwetka grzbietów górskich bywa urozmaicona. Często skalisty grzbiet, zwany granią, jest poszarpany i tworzy turnie, igły, kopy, a między nimi siodła, przełęcze, karby, szczerby i szczerbiny. Boczne granie i grzędy skalne zakończone bywają uskokiem, urwista kazalnicą lub odosobnioną, lecz na ogół dość rozłożysta bulą. Tatrzańska skalna ściana, gładka i nie do pokonania dla przeciętnego turysty, charakteryzuje się rzeźbą, która pozwala alpiniście wyszukać podczas wspinaczki punkty oparcia - chwyty i stopnie. W rzeźbie tej wyróżnia się kominy, rynny, rysy, platformy, półki, galerie, płasienki, zachody (poziome lub ukośne) itp. Z niektórymi z tych terminów spotkać się można nie tylko w przewodniku taternickim (np. Tatry Wysokie W. H. Paryskiego), ale i w turystycznym.


Percie, piargi, żleby

Turysta wędrujący szlakami tatrzańskimi spotka się z percią, piargami i żlebami. Percią nazywana jest wąska ścieżka, wydeptana niekiedy przez owce, a nawet kozice, miejscami zanikająca, przy czym nazwa ta wywodzi się z nazwy gwarowej górali podhalańskich. Również słowo piarg ma podobne pochodzenie, a oznacza usypisko głazów i okruchów skalnych spadających z górujących ścian skalnych . Piargi widoczne są przede wszystkim w żlebach, u stóp ścian, w dolinach. Piargi zalegające w stromych żlebach łatwo obsuwają się pod butami turysty; jest to tzw. piarg ruchomy. Piarg gromadzący się w dolnej części żlebu tworzy często charakterystyczny trójkątny stożek usuwiskowy, zaś piargi spotykane na dnie dolin przybierają niekiedy znaczne rozmiary (bywają głazy kilkumetrowej wysokości) i nazywane są złomiskami.

Żleb to rodzaj skalnego, stromego koryta, wypełnione go piargiem oraz - nawet w lecie - śniegiem, opadającego stromo po stokach gór. Żleby oddzielają zwykle sąsiadujące szczyty, opadają z przełęczy (nierzadko liczą kilkaset metrów długości), a mniejsze i węższe rozcinają skalne ściany tworząc wspomniane rynny i kominy.


Hale, polany, przysłop...

Wśród turystów górskich słynne są panoramy roztaczające się z niektórych hal i polan górskich (np. z Rusinowej Polany na Tatry Słowackie i Dolinę Białej Wody). Hala obejmuje tradycyjnie tereny pasterskie, a więc jest pojęciem szerszym, niż przyjmuje się potocznie i może obejmować nawet całą dolinę. Mimo więc, że hala kojarzy się zwykle z terenem, na którym stoją szałasy i szopy pasterskie, w rzeczywistości obejmuje obszar o wiele większy. Natomiast polana, w góralskiej gwarze, oznacza łąkę śródleśna lub część hali, na której kosi się trawę. Niektóre polany nazywane są równią (niekiedy zdrobniale rówienką), ale nie każda polana jest równią, to bowiem oznacza obszerne wypłaszczenie na dnie doliny, niekiedy na zboczu. Przysłopy (np. Miętusi w Tatrach) oznaczają z kolei bardzo szerokie, trawiaste siodła w grzbiecie górskim, które nierzadko są terenem wypasowym i gdzie niekiedy można jeszcze spotkać pasterska zabudowę. Bieszczadzkie połoniny natomiast, to nic innego jak lokalna nazwa hal górskich w Karpatach Wschodnich (nie zapominajmy, że wypasało się na nich bydło). Beskidzkie roztoki wreszcie, to miejsca często zalesione i pocięte licznymi parowami, gdzie spływające ze zboczy strumienie łączą się tworząc główny potok.


Lodowiec?!

Na koniec kilka zdań warto poświecić lodowcom., chociaż nie spotkamy ich w naszych górach. Tworzą się w najwyższych piętrach dolin (karach), powyżej granicy wiecznego śniegu, a więc tam gdzie śnieg nie topnieje. Pod wpływem warunków atmosferycznych, w miarę upływu czasu śnieg ulega metamorfozie i zlodowaceniu. Naciskany przez kolejne masy śniegu i lodu zsuwa się wolno w dół doliny. Wszędzie tam, gdzie dno doliny tworzy progi - lodowiec załamuje się, a na jego powierzchni tworzą się pęknięcia, szczeliny o głębokości kilkudziesięciu i więcej metrów, ciągnące się nieraz setki metrów. W dolnej części "języka" lodowca szczeliny są widoczne, w górnej natomiast zakrywa je zalegający śnieg, co stwarza poważne zagrożenie dla alpinistów. Nad szczelinami tworzą się tzw. mosty śnieżne; jeżeli ich grubość jest wystarczająca, a śnieg odpowiednio twardy - można po nich przechodzić i przekraczać szczeliny.


Wolno płynący lodowiec tworzy również szczelinę w miejscu, gdzie styka się z bocznymi stokami; jest to tzw. szczelina brzeżna. W rejonie, gdzie "język" lodowca załamuje się, lód tworzy fantastyczne formacje w postaci brył, piramid i bloków, zwane serakami. Przednia część lodowca, zwana czołem, dociera do punktu w dolinie, gdzie lód topi sie tworząc rwący potok, pcha przy tym i wyrzuca przed siebie głazy tworząc morenę czołową (przednią) i moreny boczne. W górach polodowcowych pozostają po nich nie tylko "wyrzeźbione" doliny, ale także "nasypane" moreny.

_______________________

*) - Wg J. W. Gajewski Vademecum turysty górskiego, Wyd. PTTK "Kraj", Warszawa-Kraków1988.


Powrót
Komisja Turystyki Górskiej Zarządu Głównego
Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego
© Wszelkie prawa zastrzeżone.